Araç Motorları Nasıl Çalışır

Hiç arabanızın motorunu açıp içinde neler olduğunu merek ettiniz mi? Bir araba motoru, bir çok metal, tüp ve kablolardan oluşan, oldukça karışık bir sistemdir.
Bunların nasıl çalıştığı hakkındaki merakınızı gidermek isteyebilirsiniz. Veya yeni bir araba alacaksınız ve “3.0 litre V-6”, “çift kam mili” , “ayarlı yakıt enjeksiyonu” gibi terimler duyuyorsunuz. Peki, bütün bunlar ne anlama geliyor ?

Bu makalemizde, motoru temel olarak imceleyecek, bütün bu parçaların birarada nasıl çalıştığını açıklayacak, nelerin yanlış gidebileceği üzerinde duracak ve performansı nasıl artırabileceğimiz hakında bilgi vereceğiz.Benzin motorlarının temel amacı, aracın hareket edebilmesi için, kullandığı benzini hareket enerjisine çevirmektir. Benzini hareket enerjisine çevirmenin en kolay yolu, motor içinde benzini yakmaktır. Bu yüzden, bir araba motoru, içten yanmalı motordur. Yanma işlemi dahili olarak gerçekleşir. Burada dikkat edilmesi gereken iki husus vardır: * İçten yanmalı motorların farklı tipleri mevcuttur. Bunları birisi dizel motorlar, bir diğeri ise gaz trübin motorlarıdır. Bunun için HEMI motorları, devirli motorlar ve çiftzamanlı motorları inceleyebi
lirsiniz. Herbirinin kendine has avantajları ve dezavantajları bulunur. * Dıştan yanmalı motorların ise temel bir prensibi vardır. Eski tip trenlerde ve botlarda bulunan buhar motorları, bunun en iyi örneğidir. Yakıt (kömür, odun, yağ gibi), buharın oluşturulması için motorun dışında yanar ve oluşan buhar, motora hareket sağlar. İçten yanmalı motorlar, dıştan yanmalı motorlara göre daha verimlidir. Örneğin, aynı mesafede daha az yakıt tüketimi sağlarlar ve dıştan yanmalı motorlara göre, aynı gücü sağlayan bir içten yanmalı motor çok daha küçük ebatlara sahiptir.
Bu kısımda, içten yanmalı motorların çalışma prensibini daha detaylı olarak inceleyelim.

dawdawmotor

İçten Yanma

İçten yanmalı bir motorun arkasında yatan temel prensip şudur: Yüksek enerjiye sahip olan bir yakıttan (benzin gibi) az miktarda kullandığınız zaman, kapalı alanda bu yakıt ateşlenerek bir patlama gerçekleşir ve gaz genişlemesi sayesinde çok büyük bir miktar enerji açığa çıkar. Mesela bu enerjiyi, bir parçayı 500 metre ileriye fırlatmak için kullanabilirsiniz. Bu durumda, ortaya çıkan enerji, bu parça için hareket enerjisine çevirlmiş olur. Tabi bu enerjiyi çok farklı amaçlar için kullanabilirsiniz. Örneğin; bunun gibi bir patlamayı, dakikada yüzlerce kez yapacak bir silindir yapıp uygun bir yolla bu enerjiyi kontrol edebilirseniz, bir araba motorunun temelinde yatan prensibi tam olarak anlamış olursunuz!

Nerdeyse bütün araçlarda, benzini hareket enerjisine çevirmek için dört zamanlı (darbeli) yanma silindir motoru kullanılır. Dört zamanlı yanma prensibi, Otto deviri (döngüsü) olarak ta bilinir (1867 yılında, Nikolaus Otto tarafından bulunmuştur). Dört zamandan kastedilen şunlardır:

* Giriş Zamanı

* Sıkıştırma Zamanı

* Yanma Zamanı

* Çıkış Zamanı

Piston, bağlantı mili sayesinde krank miline ulaşır ve krank mili dönmeye başladığında, bu işlem tekrar başlar. Motorun, bu silindir sayesinde çalışırken, neler olduğunu inceleyelim:
4 zamanlı motor çalışma animasyonu (Yukarıdan aşağıya parçalar : Emme ve Egzoz Subapları, Yakıt-hava girişi ve yanmış gaz çıkışı, Buji, Yanma Odası, Piston, Piston Kolu, Krank Mili)

1.) En önce piston çalışmaya başlar, giriş valfleri (sübapları) açılır ve piston, motor silindirinin benzin ve hava ile tamamen dolması için aşağı yönde hareket eder. Bu giriş zamanıdır. Bu işlemin çalışması için, benzinin çok az bir miktarının hava ile karışması gerekir.
2.) Daha sonra, piston tekrar yukarıya hareket ederek bu yakıt/hava karışımını sıkıştırır. Sıkıştırma patlamanın daha güçlü olmasını sağlar.
3.) Piston en yüksek seviyeye ulaştığı zaman, bujiler benzini ateşleyen bir kıvılcım üretir. Benzin, silindirdeki patlamaları tekrar tetikler ve piston
Nerdeyse aşağı doğru hareket eder.

4.) Piston el alt seviyeye ulaştığında, çıkış valfleri açılır ve silindir eksoza yönlenir. Artık, motor bir sonraki döngüye için hazırdır, yani tekrar hava ve yakıt ile yeni bir patlama işlemi başlatır.

Burdan bir noktaya dikkat çekelim: Başlık milinde oluşturulan hareket doğrusalken, içten yanmalı motorlar vasıtasıyla oluşan bu hareket döngüseldir. Bir motorda; pistonların bu doğrusal hareketi, krank mili sayesinde döngüsel harekete çevrilir. Bu döngüsel hareket sayesinde aracın lastiklerini çevirme işlemi yapılır.
Şimdi, bunun mümkün olmasını saplayan bütün parçaları inceleyelim.

TEMEL MOTOR PARÇALARI

Motorun temel parçası silindirdir. Piston, bu silindir içerisinde yukarı ve aşağı doğru hareket eder. Yukarıda anlattığımız örnek çalışma prensibindeki motorda, tek silindir olduğu esas alınmıştır. Ancak, arabalarda genellikle daha fazla sayıda silindir bulunur (dört, altı ve sekiz silindir motorlar yaygın olanlarıdır). Çoklusilindir motorlarda, silindirler genellikle üç şekilde sıralanır: yatay, düz veya V şeklinde(yatay karşıtı veya boxer olarak ta bilinir). Aşağıdaki şekillerde bunları görebilirsiniz:
Bu tip farklı yapılandırmaların kendilerine özgü avantajları ve dezavantajları bulunur. Bunu, üretim maliyetleri ve motorların karakteristik şekilleri belirler. Bu avantaj ve dezavantajlar, motorun kullanılacağı araçlara uygun şekilde yapılmasını sağlar.

Şimdi, daha detaylı olarak motorun önemli parçalarını incelemeye devam edelim.

motrbuji

MOTOR SORUNLARI NELERDİR ?

KÖTÜ YAKIT/HAVA KARIŞIMI
Yakıt ve hava karışımı uygun miktarda değilse, bu bir sorun meydana getirir. Bu durumun sebebi şunlar olabilir:

* Arabanızın yakıtı bitmiş. Bu yüzden, aracınız hava alabiliyor ancak yakıt alamıyor.

* Hava giriş kısmı tıkanmış. Bu yüzden, yakıtınız olduğu halde yeterli miktarda hava gelmiyor.

* Yakıt sisteminiz, karışıma çok fazla veya az miktarda yakıt pompalıyor. Bu yüzden, ateşleme düzgün bir şekilde devreye girse bile işlevini yerine getiremiyor.

* Yakıtınızda yabancı maddeler (yakıt haznesinde su bulunması gibi) veya pislik bulunuyor. Bu yüzden, yakıt ateşlenemiyor.

ATEŞLEME SORUNU

Bu durumun sebebi şunlar olabilir:

* Eğer buji veya bujinin iletim yapısı (kabloları) yıpranmışsa, ateşleme zayıf olacaktır.

* Buji iletim yapısı kesilmişse veya kıvılcımı iletim yapısına gönderen sistem çalışmıyorsa, ateşleme olmayacaktır.

* Eğer ateşleme çok erken veya çok geç meydana geliyorsa, yakıt doğru zamanda ateşlenemeyecek demektir. Bu da, beraberinde diğer sorunları meydana getirir. Başka bir çok sorun da oluşmuş olabilir. Örneğin:

* Eğer akünüz bitmişse veya bozuksa, motoru çalıştıramazsınız.

* Krank milinin dönmesini sağlayan mil yatağı yıpranmış veya hasar görmüşse, krank mili dönmeyecek, dolayısıyla da motor çalışamayacaktır.

* Eğer, valfler zamanında açılıp kapanmıyorsa veya hiç çalışmıyorsa, hava alınamayacak ve dışarı verilemeyeceğinden motor çalışmayacaktır.

* Eğer, ekzos veya çıkışı engelleyen bir şey varsa, silindir çıkışı sağlayamayacağı için motor çalışmayacaktır.

* Eğer aracın yağı bitmişse, piston silindir içerisinde düzgün bir şekilde hareket edemeyeceğinden, motor tutukluk yapacaktır.

YETERSİZ SIKIŞTIRMA

Hava/yakıt karışımı yeterli miktarda sıkıştırılamazsa, yanma işlemi beklendiği şekilde gerçekleşmeyecektir. Bu durumun sebebi şunlar olabilir:

* Piston halkalarınız yıpranmış ve sıkıştırma esnasında sızıntıya yol açıyor.

* Giriş veya çıkış valfleri düzgün bir şekilde çalışmıyor ve sıkıştırma esnasında sızıntıya yol açıyor.

* Silindirde bir delinme olmuş. Silindirdeki delinme, genellikle silindirin üst kısmında oluşur. Bu kısım, buji ve valfleri tutan, silindir başı olarak ta bilinen kısımdır. Silinder ve silindir başı genelde, ince bir conta ile birbirine yakın şekilde monte edilir. Conta zarar görmeye başladıkça, silindir ve silindir başı arasında küçük delikler oluşmaya başlar ve bu delikler sızıntı yapar.

BİR SABAH KALKTINIZ, ARACINIZIN MOTORU DÖNÜYOR ANCAK ÇALIŞMIYOR. BİR MOTORUN NASIL ÇALIŞTIĞINI ARTIK BİLİYORSUNUZ VE ÇALIŞMASINI SAĞLAMAK İÇİN TEMEL OLARAK NEYİN GEREKTİĞİ HAKKINDA BİLGİNİZ VAR. ÜÇ TEMEL ŞEY MEYDANA GELMİŞ OLABİLİR: KÖTÜ YAKIT/HAVA KARIŞIMI, YETERSİZ SIKIŞTIRMA VEYA ATEŞLEME SORUNU. BUNLARA BAĞLI OLARAK PEK ÇOK ŞEY OLMUŞ OLABİLİR ANCAK EN ÖNEMLİ ÜÇ SORUN BUDUR VE DİĞER SORUNLARDA GENELDE BUNDAN KAYNAKLANIR. 

 

Yorum Yap

*